Çocuk, Aile ve Evlilik Terapisti
Psk. Dr. Ceyda Öztekin
Yaklaşım Farkı
Çocuk Ruh Sağlığına
Bütüncül Bir Bakış Açısı

Mesleki çalışmalarının ve kaleme aldığı kitabının temel odağını şu bilimsel gerçek oluşturmaktadır: Çocuk ruh sağlığının en az %70’ini, anne-babasının nasıl ebeveynlik yaptığı belirler.

Kitabında ayrıntılarıyla anlattığı ve kendi çizimi olan bu şema, sağlıklı bir çocuk gelişiminden söz edebilmek için bu basamakların sırasıyla tamamlanması gerektiğini vurgulamaktadır. Özellikle 3. basamakta (anne-babalıkta) çocuğun davranışlarını yönetme, duygularını karşılama, ilgi ve sınır dengesi kurma gibi temel ebeveynlik becerilerinde eksiklikler veya zorlanmalar varsa, çocukta kaçınılmaz olarak muhtelif duygusal, davranışsal veya gelişimsel semptomlar ortaya çıkacaktır. Ancak bu noktada müdahale edilmesi gereken kişi çocuk değil, anne-babanın ebeveynlik becerileridir.

Çocukların Gerçekten "Bire Bir Uzman Desteğine" İhtiyacı Var mı?

• İlkokul çocuklarının ~%70’i ruh sağlığı açısından normaldir. Dolayısıyla uzman uzman gezdirilmelerine gerek yoktur. Tek ihtiyaçları, "yeterince iyi ebeveynlik" konusunda anne-balarına rehberlik edilmesidir.

• İlkokul çocuklarının ~%30’unda tanı kriterini karşılayacak biçimde muhtelif gelişimsel veya psikolojik zorlanmalar görülebilir. Ancak bu %30’luk grubun içinden sadece %17’si profesyonel bir tedavi desteğine ihtiyaç duyacak düzeyde işlevsellik kaybı yaşar.

• 0-6 yaş aralığında ise tıbbi/klinik düzeyde tedavi gerektiren durumların oranı %10’un bile altındadır.

Veriler bize gösteriyor ki:

• Aile içinde çocuklarla problem yaşanan olguların en az %70’inde uzmana gitmesi gereken kişi çocuk değil, anne-babadır.

• Kaldı ki, çocuğun profesyonel ruh sağlığı desteğine ihtiyaç duyduğu %20-30’luk grupta da anne-baba eğitimi tedavinin en az %50’sini oluşturur.

• “Sadece çocuğa müdahale edilen (çocukla oyun terapisi, çocukla konuşma terapisi vb.) ve sistematik anne-baba eğitimi içermeyen tedavi yaklaşımlarında” nüks oranı %50-70 aralığına kadar çıkabilmektedir. (Diğer bir deyişle, 6 ay- 2 yıl arasında çocuğun duygusal ve davranışsal problemleri %50-70 oranlarında geri gelmektedir.)

• Anne-babalar kendi ebeveynlik becerilerini geliştirmek için sistematik bir çalışmaya girmeye gönüllü olurlarsa, çocukların duygusal ve davranışsal sorunlarının nüks ihtimali %10’lara kadar gerilemektedir.

Alandaki Karmaşa

Bugün ailelerden sıkça duyduğumuz "Çok fazla uzmana gittik ama tam bir sonuç alamadık" serzenişinin en yaygın sebebi, terapiye yanlış aile bireyinin gitmesidir. Bir ailede terapi koltuğuna yanlış kişi oturuyorsa, o ailenin iyileşmesi mümkün değildir.

Ve bir toplumda anne-babalardan çok çocuklar uzmanlara gidiyorsa, o toplumda çocuk ruh sağlığından söz edebilmek de mümkün değildir.

Mesleki Misyonu

Bir çocuk ruh sağlığı çalışanı olarak en büyük mesleki tutkusu; aileleri doğru bilgilendirerek "doğru bireyin, doğru zamanda, doğru desteğe" yönelmesini sağlamaktır.

İstatistik veriler için yararlanılan kaynaklar:

Çengel Kültür, S. E., & Öztekin, C., (2017). Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu ve Yıkıcı Davranış Sorunlarının Tedavisinde Anne-Babalık Becerileri. Türkiye Klinikleri J Child Psychiatry – Special Topics; 3(2):106-14.

Dowell, K. A., & Ogles, B. M. (2010). The effects of parent participation on child psychotherapy outcome: A meta-analytic review. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 39(2), 151–162.

Ercan, E. S., Polanczyk, G., Akyol Ardıc, U., Yuce, D., Karacetın, G., Tufan, A. E., … Yıldız, N. (2019). The prevalence of childhood psychopathology in Turkey: a cross-sectional multicenter nationwide study (EPICPAT-T). Nordic Journal of Psychiatry, 73(2), 132–140.

Lebowitz, E. R., Marin, C. E., Martino, A., Shimshoni, Y., & Silverman, W. K. (2020). Parent-based treatment as good as cognitive-behavioral therapy for childhood anxiety: A randomized controlled trial. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 59(1), 36-45.